Δημοσιεύσεις στα Ελληνικά

Η πράξη κοινοτικής επανεπένδυσης, διακρίσεις στη δανειστική λογική των τραπεζών και ο ρόλος των τραπεζών κοινοτικής ανάπτυξης

Η δημιουργία ενός εθνικού συστήματος τραπεζών κοινοτικής ανάπτυξης θα βοηθούσε να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό σε περιοχές που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς από τις παραδοσιακές τράπεζες παρά τις απαιτήσεις της Πράξης Κοινοτικής Επανεπένδυσης (CRA). Οι οργανισμοί αυτοί θα είχαν την ευθύνη να προσφέρουν πίστωση, υπηρεσίες πληρωμών και αποταμίευσης καθώς και βασική δανειοδότηση σε νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις στις φτωχές συνοικίες. Ένα τέτοιο σύστημα δεν θα αντικαθιστούσε την CRA αλλά θα λειτουργούσε ως συμπληρωματικός παράγοντας στο σημερινό ρυθμιστικό καθεστώς. Οι προτάσεις για εξαίρεση από τους κανόνες της CRA για τα αποταμιευτικά ιδρύματα που θα επενδύουν στα ίδια κεφάλαια των τραπεζών κοινοτικής ανάπτυξης θα αποδυνάμωναν την υφιστάμενη νομοθεσία. Τέτοιου είδους προτάσεις δεν συνάδουν με το πνεύμα της CRA και θα ακύρωνε το φόρουμ διαλόγου που λαμβάνει χώρα μεταξύ ενός τραπεζικού οργανισμού και της κοινότητας μέσα στην οποία λειτουργεί.

Πρόταση για την εγκαθίδρυση ενός εθνικού συστήματος τραπεζών κοινοτικής ανάπτυξης

Το κείμενο προτείνει την εγκαθίδρυση ενός εθνικού συστήματος τραπεζών κοινοτικής ανάπτυξης για την προώθηση της κεφαλαιακής ανάπτυξης της οικονομίας. Η πρόταση βασίζεται στην άποψη ότι η υπάρχουσα χρηματοπιστωτική δομή είναι ιδιαίτερα αδύναμη όσον αφορά την εξυπηρέτηση ατόμων με χαμηλό εισόδημα, μειονότητες σε υποβαθμισμένες περιοχές του κέντρου και της πόλης, και μικρές και νεοσύστατες επιχειρήσεις. Οι πρωταρχικοί στόχοι των τραπεζών κοινοτικής ανάπτυξης είναι να προσφέρουν πίστωση, πληρωμές και προγράμματα αποταμίευσης σε κοινότητες που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς από τις παραδοσιακές τράπεζες, καθώς και μορφές χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις που είναι πολύ μικρές για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των επενδυτικών και εμπορικών τραπεζών.

Καθώς ετοιμάζεται να δημοσιευθεί η παρούσα έκθεση, η ανεργία παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ακόμη και σε σχέση με ανάλογα χρονικά σημεία από προηγούμενες περιόδους οικονομικής ανάκαμψης. Η οικονομία των ΗΠΑ φαίνεται να βιώνει για άλλη μια φορά μια «άνεργη» ανάκαμψη—αν και τα ποσοστά της ανεργίας μειώνονται σταθερά εδώ και χρόνια. Ταυτόχρονα, η δημοσιονομική λιτότητα έκανε την εμφάνισή της με τις αυτόματες περικοπές στον προϋπολογισμό, ύστερα από μια αύξηση των φόρων και την κατάργηση των ειδικών επιδομάτων ανεργίας μόλις πριν δύο μήνες.

Η νέα μας έκθεση παρουσιάζει μεσοπρόθεσμες προβολές για την απασχόληση και την ανάπτυξη κάτω από τέσσερα διαφορετικά σενάρια. Το βασικό σενάριο υποθέτει το ίδιο ποσοστό ανάπτυξης και δημοσιονομικών ελλειμμάτων με αυτό που προβλέπει το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου. Το αποτέλεσμα είναι η εκτίναξη της ανεργίας σχεδόν στο 8% το τρίτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους, ενώ στη συνέχεια θα υπάρξει μια νέα σταδιακή ανάκαμψη. Τα σενάρια 1 και 2 επιδιώκουν να φτάσουν ποσοστά ανεργίας της τάξης του 6.5% και 5.5%, αντίστοιχα, έως το τέλος του 2014, με τη χρήση δημοσιονομικών κινήτρων.

Ανακαλύπτουμε από τις προσομοιώσεις ότι η επίτευξη αυτών των στόχων απαιτεί μεγαλύτερα δημοσιονομικά κίνητρα σε σχέση με το βασικό σενάριο του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου. Για παράδειγμα, για να φτάσουμε το ποσοστό ανεργίας της τάξης του 5,5% το 2014, το σενάριο 2 υποθέτει ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 11%.

Ως εναλλακτική λύση, το σενάριο 3 υποθέτει επίσης αύξηση στους ρυθμούς ανάπτυξης στο εξωτερικό καθώς και στα επίπεδα ιδιωτικού δανεισμού, μαζί με την ίδια δόση δημοσιονομικών κινήτρων όπως στο σενάριο 1. Σε αυτό το τελευταίο σενάριο της έκθεσης, το ποσοστό ανεργίας φτάνει τελικά στο 5,5% κατά τη διάρκεια του τρίτου τριμήνου του 2015. Ολοκληρώνουμε την έκθεση με μερικές σκέψεις σχετικά με το πώς θα μπορούσε ρεαλιστικά να επιτευχθεί αύξηση της ζήτησης και από τον κρατικό τομέα, και από τον ιδιωτικό τομέα, και από τις ξένες αγορές.

Θα μπορούσε να περιμένει κανείς ότι η διόγκωση της εισοδηματικής ανισότητας στις ΗΠΑ θα μείωνε την αύξηση της ζήτησης και θα δημιουργούσε τροχοπέδη στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας λόγω του ότι τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα ξοδεύουν μικρότερο ποσοστό του εισοδήματος τους. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αυξήθηκε η ανισότητα κατά τη διάρκεια των τελευταίων εικοσιπέντε ετών, τα επίπεδα ανάπτυξης και απασχόλησης στις ΗΠΑ ήταν αρκετά ισχυρά με βάση τα ιστορικά δεδομένα μέχρι και τη Μεγάλη Κάμψη. Η εργασία αναλύει αυτό το παράδοξο διαχωρίζοντας τις δαπάνες των νοικοκυριών, το εισόδημα, τις αποταμιεύσεις και το χρέος ανάμεσα στο εισοδηματικά ανώτερο 5% και το εισοδηματικά χαμηλότερο 95%. Ανακαλύπτουμε ότι το εισοδηματικά ανώτερο 5% δαπανούσε πράγματι μικρότερο ποσοστό του εισοδήματος, αλλά αυτό δεν επηρέασε τη ζήτηση επειδή αυξήθηκε το μερίδιο των καταναλωτικών δαπανών του εισοδηματικά χαμηλότερου 95%, το οποίο συνοδεύτηκε από ιστορικά επίπεδα δανεισμού. Η μη βιώσιμη αύξηση της μόχλευσης των νοικοκυριών που ήταν συγκεντρωμένη στο 95% του εισοδηματικού κλιμακίου προκάλεσε τελικά τη Μεγάλη Κάμψη. Η αρνητική επίπτωση της αυξανόμενης ανισότητας στη ζήτηση θα μπορούσε να αποτελέσει μια εξήγηση για τη στάσιμη ανάκαμψη της οικονομίας μετά το τέλος της ύφεσης.

Τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, η κυβέρνηση της Κύπρου πρότεινε ως λύση για την κρίση των Κυπριακών τραπεζών και ως μέρος μιας διαπραγμάτευσης για την εξασφάλιση έκτακτης οικονομικής στήριξης για το χρηματοοικονομικό της σύστημα από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) φόρο επί των τραπεζικών καταθέσεων, συμπεριλαμβανομένης μιας εισφοράς (που αργότερα αποσύρθηκε από το τελικό σχέδιο) επί των ασφαλισμένων καταθέσεων κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ. Μια κατανόηση της διπλής λειτουργίας των τραπεζών και των σχέσεων μεταξύ των δύο ειδών για λογαριασμούς καταθέσεων—καταθέσεις των πελατών σε ρευστό και καταθέσεις που δημιουργούνται από τραπεζικά δάνεια—μας βοηθάει στην αποσαφήνιση ορισμένων προβλημάτων που εμπεριέχει η φορολόγηση των καταθέσεων στην Κύπρο ενώ ρίχνει φως όσον αφορά τους σκοπούς και τους περιορισμούς της ασφάλισης των καταθέσεων.

Υπογραμμίζοντας τις αντικρουόμενες ελπίδες και προσδοκίες μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας για το ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα, το κείμενο αναλύει τον τρόπο με τον οποίον συνέβαλε αυτή η κατάσταση στη συνεχιζόμενη ευρωκρίση καθώς και στην αδυναμία της διαμόρφωσης στρατηγικών για την επίλυση της κρίσης στην ευρωζώνη. Η πραγματικότητα είναι ότι ενώ στην ουσία επικράτησε η γερμανική άποψη για τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του ευρώ και για την κατάλληλη πολιτική που θα εφαρμόζεται στη ζώνη του ευρώ, οι γερμανικές αρχές δεν μπόρεσαν να δουν την ασυνέπεια στη στρατηγική πολιτική που χάραξαν: η δημιουργία ενός μοντέλου του οποίου η λειτουργικότητα προϋποθέτει ότι οι υπόλοιποι εταίροι της ευρωζώνης συμπεριφέρονται διαφορετικά δεν μπορεί να λειτουργήσει μέσω του εξαναγκασμού να συμπεριφέρονται όλοι όπως η Γερμανία. Αυτή η θεμελιώδης παρανόηση έχει μετατρέψει τη Γερμανία στον κύριο ένοχο της κρίσης του ευρώ, χωρίς ωστόσο να έχει ακόμη συνειδητοποιήσει τις συνέπειες των πράξεών της. Η Γερμανία έχει προσπαθήσει με κάθε τρόπο να εμποδίσει τη δημιουργία μιας «μεταβιβαστικής ένωσης», την οποία απεχθάνεται, αλλά η ίδια της η συμπεριφορά έχει κάνει αυτή την έκβαση αναπόφευκτη. Από την άλλη μεριά, η Γαλλία, έχοντας δει να απογοητεύονται οι δικές της ελπίδες για το ευρώ, βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη, όπως και οι υπόλοιπες υπερχρεωμένες χώρες, με την προοπτική μιας χαμένης γενιάς -- μια προοπτική η οποία υπονομεύει τη γαλλογερμανική συμμαχία με αποτέλεσμα να ενδέχεται να μετατραπεί σύντομα η ευρωζώνη σε πεδίο μάχης.

Μια μετα-κεϋνσιανή προσέγγιση

Η συμβατική σοφία σχετικά με τους επιχειρηματικούς κύκλους στη Λατινική Αμερική υποθέτει ότι οι νομισματικοί κλυδωνισμοί προκαλούν αποκλίσεις από τη βέλτιστη πορεία και ότι ο παράγοντας ενεργοποίησης του κύκλου είναι η υπερβολική πίστωση και η ρευστότητα. Περαιτέρω, με βάση αυτήν την άποψη, η προέλευση της οικονομικής συστολής σχετίζεται σε τελική ανάλυση με τις υπερβολές κατά τη διάρκεια της διαστολής. Για το λόγο αυτό, συνάγεται ότι για να αποφευχθούν οι χειρότερες συνθήκες κατά τη διάρκεια της καθοδικής πορείας του κύκλου (“bust”) θα πρέπει να εφαρμοστούν περιοριστικές οικονομικές πολιτικές κατά τη διάρκεια της επέκτασης, συμπεριλαμβανομένων των περιοριστικών δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών. Στην παρούσα εργασία αναπτύσσουμε μια εναλλακτική προσέγγιση που προτείνει ότι o δημοσιονομικός περιορισμός μπορεί να μην έχει σημαντικό αντίκτυπο στη μείωση των κινδύνων μιας κρίσης, και ότι ο υπερβολικός δημοσιονομικός συντηρητισμός θα μπορούσε στην πραγματικότητα να επιδεινώσει τα προβλήματα. Στην περίπτωση της Κεντρικής Αμερικής, οι προσπάθειες να μειωθούν οι δημοσιονομικές ανισορροπίες, σε συνδυασμό με τα συνεχιζόμενα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, υπονοούν ότι οι οικονομικές εισροές, με τα εμβάσματα να είναι ιδιαίτερα σημαντικά σε ορισμένες περιπτώσεις, διαμόρφωσαν τις συνθήκες για την επέκταση της άνθησης της ιδιωτικής δαπάνης που αποδείχθηκε μη βιώσιμη όταν η Μεγάλη Κάμψη οδήγησε σε απότομη πτώση την εξωτερική χρηματοδότηση. Στην περίπτωση της Νότιας Αμερικής, η έκρηξη των commodities δημιούργησε συνθήκες για ανάπτυξη χωρίς να επηρεαστεί ο εξωτερικός περιορισμός. Στο πλαίσιο της Νότιας Αμερικής, ο δημοσιονομικός περιορισμός έχει ως αποτέλεσμα να καταγραφούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, χαμηλότερα ποσοστά ανάπτυξης. Ωστόσο, η χαμηλότερη εξάρτηση σε εξωτερικούς πόρους έκανε τις χώρες της Νότιας Αμερικής λιγότερο ευάλωτες στα εξωτερικά κύματα κλονισμού της Μεγάλης Κάμψης από τις οικονομίες της Κεντρικής Αμερικής.

Το μοντέλο της εξαγωγικής ανάπτυξης είναι μια αναπτυξιακή στρατηγική που στοχεύει σε αυξανόμενη παραγωγική ικανότητα εστιάζοντας στις ξένες αγορές. Κυριάρχησε προς το τέλος της δεκαετίας του ’70 και έγινε μέρος μιας καινούργιας συναίνεσης ανάμεσα στους οικονομολόγους σχετικά με τα οφέλη του διεθνούς «ανοίγματος» της οικονομίας.

Σύμφωνα με τον Thomas I. Palley, το μοντέλο αυτό έχει εξαντλήσει τα περιθώρια του λόγω των μεταβαλλόμενων συνθηκών στις οικονομίες αναδυόμενων αγορών καθώς και στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί τα στάδια εξέλιξης του μοντέλου της εξαγωγικής ανάπτυξης που οδήγησαν στην υιοθέτησή του παγκοσμίως, καθώς και τις διάφορες επικρίσεις κατά της ατζέντας που έχουν γίνει αρκετά προφητικές. Ολοκληρώνει με το επιχείρημα ότι θα πρέπει να μειώσουμε την εξάρτηση σε στρατηγικές που στοχεύουν στην προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων με εξαγωγικό προσανατολισμό και να θεσπίσουμε ένα νέο παράδειγμα στηριζόμενο στο μοντέλο της ανάπτυξης της εγχώριας ζήτησης. Διαφορετικά, είναι πολύ πιθανό να βιώσει η παγκόσμια οικονομία ασυμμετρική στασιμότητα και αυξανόμενες οικονομικές εντάσεις μεταξύ αναδυόμενων αγορών και βιομηχανικών οικονομιών.

Γιατί η «έλλειψη χρόνου» είναι σημαντική για τη φτώχεια

Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε επαρκώς πόση πολύ ή πόση λίγη πρόοδος έχει γίνει για την αντιμετώπιση της κατάστασης των πιο ευάλωτων στις κοινωνίες μας, ή να παρέχουμε σωστή καθοδήγηση στους χαράκτες πολιτικής που στοχεύουν στη βελτίωση των ικανοτήτων του κάθε ατόμου και νοικοκυριού να επιτύχει ένα βασικό βιοτικό επίπεδο, αν δεν διαθέτουμε ένα αξιόπιστο μέσο μέτρησης της φτώχειας. Με την υποστήριξη του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, οι Ανώτατοι Μελετητές Ράνια Αντωνοπούλου και Ajit Zacharias και ο ερευνητής-μελετητής Thomas Masterson έχουν κατασκευάσει ένα εναλλακτικό εργαλείο για τη μέτρηση της φτώχειας που, όταν εφαρμόστηκε στις περιπτώσεις της Αργεντινής, της Χιλής και του Μεξικού, αποκάλυψε σημαντική τυφλά σημεία στους επίσημους αριθμούς φτώχειας.

Η σημασία του προβλήματος της «έλλειψης χρόνου»

Τα τυπικά πρότυπα για τη μέτρηση της φτώχειας υποθέτουν ότι όλα τα νοικοκυριά και τα άτομα διαθέτουν αρκετό χρόνο για να ασχοληθούν επαρκώς με τις ανάγκες των μελών του νοικοκυριού (μαγείρεμα, καθάρισμα, φροντίδα των παιδιών, κοκ), καθήκοντα που είναι απολύτως αναγκαία για την επίτευξη ενός ελάχιστου βιοτικού επιπέδου. Αλλά αυτή η υπόθεση είναι ψευδής. Με τη στήριξη του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας, οι Ανώτατοι Μελετητές Pάνια Αντωνοπούλου και Ajit Zacharias και ο ερευνητής Thomas Masterson έχουν σχεδιάσει έναν εναλλακτικό δείκτη για την μέτρηση της φτώχειας, που εφαρμόστηκε στις περιπτώσεις της Αργεντινής, της Χιλής και του Μεξικού και αποκαλύπτει πόσο μεγάλα είναι τα κενά στις επίσημες μετρήσεις.

Για πολλούς λόγους, ορισμένα νοικοκυριά μπορεί να μην έχουν αρκετό χρόνο, και έτσι αντιμετωπίζουν «έλλειψη χρόνου».

Γιατί η «έλλειψη χρόνου» είναι σημαντική για τη φτώχεια

Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε επαρκώς πόση πολύ ή πόση λίγη πρόοδος έχει γίνει για την αντιμετώπιση της κατάστασης των πιο ευάλωτων στις κοινωνίες μας, ή να παρέχουμε σωστή καθοδήγηση στους χαράκτες πολιτικής που στοχεύουν στη βελτίωση των ικανοτήτων του κάθε ατόμου και νοικοκυριού να επιτύχει ένα βασικό βιοτικό επίπεδο, αν δεν διαθέτουμε ένα αξιόπιστο μέσο μέτρησης της φτώχειας. Με την υποστήριξη του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, οι Ανώτατοι Μελετητές Ράνια Αντωνοπούλου και Ajit Zacharias και ο ερευνητής-μελετητής Thomas Masterson έχουν κατασκευάσει ένα εναλλακτικό εργαλείο για τη μέτρηση της φτώχειας που, όταν εφαρμόστηκε στις περιπτώσεις της Αργεντινής, της Χιλής και του Μεξικού, αποκάλυψε σημαντική τυφλά σημεία στους επίσημους αριθμούς φτώχειας.

Η σημασία του προβλήματος της «έλλειψης χρόνου»

Τα τυπικά πρότυπα για τη μέτρηση της φτώχειας υποθέτουν ότι όλα τα νοικοκυριά και τα άτομα διαθέτουν αρκετό χρόνο για να ασχοληθούν επαρκώς με τις ανάγκες των μελών του νοικοκυριού (μαγείρεμα, καθάρισμα, φροντίδα των παιδιών, κοκ), καθήκοντα που είναι απολύτως αναγκαία για την επίτευξη ενός ελάχιστου βιοτικού επιπέδου. Αλλά αυτή η υπόθεση είναι ψευδής. Με τη στήριξη του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας, οι Ανώτατοι Μελετητές Pάνια Αντωνοπούλου και Ajit Zacharias και ο ερευνητής Thomas Masterson έχουν σχεδιάσει έναν εναλλακτικό δείκτη για την μέτρηση της φτώχειας, που εφαρμόστηκε στις περιπτώσεις της Αργεντινής, της Χιλής και του Μεξικού και αποκαλύπτει πόσο μεγάλα είναι τα κενά στις επίσημες μετρήσεις.

Για πολλούς λόγους, ορισμένα νοικοκυριά μπορεί να μην έχουν αρκετό χρόνο, και έτσι αντιμετωπίζουν «έλλειψη χρόνου».

Θα μπορούσε να περιμένει κανείς ότι η διόγκωση της εισοδηματικής ανισότητας στις ΗΠΑ θα μείωνε την αύξηση της ζήτησης και θα δημιουργούσε τροχοπέδη στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας λόγω του ότι τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα ξοδεύουν μικρότερο ποσοστό του εισοδήματος τους. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αυξήθηκε η ανισότητα κατά τη διάρκεια των τελευταίων εικοσιπέντε ετών, τα επίπεδα ανάπτυξης και απασχόλησης στις ΗΠΑ ήταν αρκετά ισχυρά με βάση τα ιστορικά δεδομένα μέχρι και τη Μεγάλη Κάμψη. Η εργασία αναλύει αυτό το παράδοξο διαχωρίζοντας τις δαπάνες των νοικοκυριών, το εισόδημα, τις αποταμιεύσεις και το χρέος ανάμεσα στο εισοδηματικά ανώτερο 5% και το εισοδηματικά χαμηλότερο 95%. Ανακαλύπτουμε ότι το εισοδηματικά ανώτερο 5% δαπανούσε πράγματι μικρότερο ποσοστό του εισοδήματος, αλλά αυτό δεν επηρέασε τη ζήτηση επειδή αυξήθηκε το μερίδιο των καταναλωτικών δαπανών του εισοδηματικά χαμηλότερου 95%, το οποίο συνοδεύτηκε από ιστορικά επίπεδα δανεισμού. Η μη βιώσιμη αύξηση της μόχλευσης των νοικοκυριών που ήταν συγκεντρωμένη στο 95% του εισοδηματικού κλιμακίου προκάλεσε τελικά τη Μεγάλη Κάμψη. Η αρνητική επίπτωση της αυξανόμενης ανισότητας στη ζήτηση θα μπορούσε να αποτελέσει μια εξήγηση για τη στάσιμη ανάκαμψη της οικονομίας μετά το τέλος της ύφεσης.

Γιατί η «έλλειψη χρόνου» είναι σημαντική για τη φτώχεια

Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε επαρκώς πόση πολύ ή πόση λίγη πρόοδος έχει γίνει για την αντιμετώπιση της κατάστασης των πιο ευάλωτων στις κοινωνίες μας, ή να παρέχουμε σωστή καθοδήγηση στους χαράκτες πολιτικής που στοχεύουν στη βελτίωση των ικανοτήτων του κάθε ατόμου και νοικοκυριού να επιτύχει ένα βασικό βιοτικό επίπεδο, αν δεν διαθέτουμε ένα αξιόπιστο μέσο μέτρησης της φτώχειας. Με την υποστήριξη του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, οι Ανώτατοι Μελετητές Ράνια Αντωνοπούλου και Ajit Zacharias και ο ερευνητής-μελετητής Thomas Masterson έχουν κατασκευάσει ένα εναλλακτικό εργαλείο για τη μέτρηση της φτώχειας που, όταν εφαρμόστηκε στις περιπτώσεις της Αργεντινής, της Χιλής και του Μεξικού, αποκάλυψε σημαντική τυφλά σημεία στους επίσημους αριθμούς φτώχειας.

Ο εργοδότης της έσχατης προσφυγής ως θεσμικό όργανο για αλλαγή

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, η δυνατότητα της πρότασης του εργοδότη της έσχατης προσφυγής να επιτύχει πλήρη απασχόληση και σταθερότητα τιμών έχει συζητηθεί εκτενώς στη βιβλιογραφία. Η ανησυχία, ωστόσο, για το εάν ο εργοδότης της έσχατης προσφυγής παράγει μακροοικονομικά οφέλη αλλά με την προσφορά χαμηλόμισθων θέσεων εργασίας που δεν οδηγούν πουθενά και οι οποίες αποτελούν περαιτέρω δυσφήμηση των ανέργων έχει λάβει ελάχιστη προσοχή. Στο πλαίσιο αυτό, το σημαντικό χαρακτηριστικό του ρυθμιστικού αποθέματος του εργοδότη της έσχατης προσφυγής έχει παρερμηνευθεί ως ένα υδραυλικό σύστημα που δίνει μεγαλύτερη προτεραιότητα στην μακροοικονομική σταθερότητα από τα οφέλη του προγράμματος για τους ανέργους.

Η εργασία αυτή υποστηρίζει ότι αυτοί οι δύο στόχοι δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενοι, και το πράττει μέσα από μια επανεξέταση της εμπειρίας της Αργεντινής με το σχέδιο Jefes και την επακόλουθη μεταρρύθμισή τoυ. Το σχέδιο Jefes είναι το μόνο άμεσο πρόγραμμα δημιουργίας θέσεων εργασίας στον κόσμο, το οποίο διαμορφώθηκε ειδικά στο πλαίσιο της πρότασης για τον εργοδότη της έσχατης προσφυγής που αναπτύχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όσον αφορά την μακροοικονομική σταθερότητα, η εργασία επιθεωρεί μερικά από τα βασικά σταθεροποιητικά χαρακτηριστικά του εργοδότη της έσχατης προσφυγής που έχουν προταθεί στη βιβλιογραφία, αν και το σχέδιο Jefes δεν είχε σχεδιαστεί ως ένα πρόγραμμα για εγγυημένη απασχόληση χωρίς όρους. Το σχέδιο Jefes έκανε επίσης σαφές ότι τα δημόσια προγράμματα απασχόλησης μπορεί να έχουν μια μετασχηματιστική επίπτωση σε επίμονα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα, όπως η φτώχεια και η ανισότητα μεταξύ των δύο φύλων. Οι γυναίκες—μακράν η μεγαλύτερη ομάδα που επωφελήθηκε από το πρόγραμμα—ανέφεραν ότι προέκυψαν σημαντικά οφέλη από το σχέδιο Jefes για τις κοινότητες τους, τις οικογένειές τους, τα παιδιά τους, και κυρίως για τις ίδιες.

Η εμπειρία της Αργεντινής δείχνει ότι τα προγράμματα άμεσης δημιουργίας θέσεων απασχόλησης που προσφέρουν εργασία με βασικό μισθό διαθέτουν μια μοναδική ικανότητα να ενδυναμώνουν τα άτομα που συμμετέχουν και να υπονομεύουν τις επικρατούσες δομές που παράγουν και αναπαράγουν τη φτώχεια και τις ανισότητες μεταξύ των φύλων. Επειδή τα δύο τελευταία προβλήματα είναι πολυδιάστατα, ο εργοδότης της έσχατης προσφυγής δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πανάκεια αλλά ως ένα σημαντικό εργαλείο πολιτικής που μετριάζει τις επιπτώσεις που προκύπτουν από τα προβλήματα της φτώχειας και της ανισότητας των δύο φύλων. Η εργασία εξετάζει στοιχεία από έρευνες που βασίζονται στις αφηγήσεις γυναικών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα Jefes προκειμένου να αξιολογήσει τις δυνητικά μετασχηματιστικές πτυχές της πρότασης του εργοδότη της έσχατης προσφυγής.

Σε όλο τον κόσμο, οι χώρες που βρίσκονται σε κρίση έχουν μπροστά τους το δύσκολο έργο της αντιμετώπισης των αυξανόμενων ποσοστών ανεργίας και της εμβάθυνσης της φτώχειας. Η Ελλάδα, η οποία αντιμετωπίζει μια βαθιά κρίση κυρίαρχου χρέους, έχει πληγεί σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τις υπόλοιπες χώρες. Υπάρχει αφθονία πολιτικών απασχόλησης, από προγράμματα επιδότησης της απασχόλησης έως τακτικές για τη μείωση των εβδομαδιαίων εργάσιμων ημερών, αλλά ικανοποιητική απάντηση στο πρόβλημα της ανεργίας δεν έχει δώσει καμία.

Αντιθέτως, η πολιτική της δημιουργίας θέσεων εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας επιτρέπει στις κοινότητες να μετριάσουν τους κινδύνους και τις κοινωνικές ευπάθειες που αναδύονται ιδιαίτερα σε περιόδους αναταραχής με τον ενεργό μετασχηματισμό των τοπικών οικονομιών και την ενδυνάμωση του κοινωνικού ιστού.

Με τη στήριξη του Ινστιτούτου Εργασίας της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας, το Ινστιτούτο Οικονομικών Levy συνέβαλε θεμελιωδώς στον σχεδιασμό και την εφαρμογή ενός κοινωνικού προγράμματος άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας σε όλη την Ελλάδα. Διετή έργα, χρηματοδοτούμενα από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ, έχουν ήδη ξεκινήσει.

Η έκθεση ανιχνεύει τις οικονομικές τάσεις που επικρατούσαν πριν από την κρίση και καταγράφει τις τάσεις που επικρατούν σήμερα, την περίοδο της μεγάλης οικονομικής κρίσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις πρόσφατες τάσεις στην αγορά εργασίας και τις ελλείψεις του κοινωνικού διχτύου ασφαλείας. Ο πρωταρχικός στόχος της έκθεσης είναι η αναγνώριση των κοινωνικοοικονομικών αναγκών στην Ελλάδα, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα της στρατηγικής της άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας ως μέσο για την άμβλυνση των κοινωνικών επιπτώσεων μιας οικονομικής κρίσης.